بنابراین، گرما باشد یا سرما، تابستان باشد یا زمستان، استفاده از یک دستگاه بخور برای سلامتی و ایجاد یک حس خوشایند در منزل یا محیط کار، بسیار مفید است. البته بسیاری افراد در ماههای سرد که ریهها، بینی و لبها را خشک میکند، بیشتر از بخور استفاده میکنند.
• دستگاه بخور چیست؟
هوای خشک میتواند باعث تبخیر رطوبت از پوست و بدتر شدن علائم تنفسی در طول زمان شود. افزودن رطوبت به هوا با یک دستگاه بخور یا مرطوبکننده با این مشکلات مقابله میکند. دستگاه بخور یا مرطوبکننده یا رطوبتساز، دستگاهی برای جلوگیری از خشکی هواست و موجب افزایش رطوبت هوا میشود. خشکی هوا باعث تحریک بسیاری از قسمتهای بدن میشود و دستگاه بخور، میتواند با ایجاد رطوبت مناسب و معتدل در محیط، به ضدعفونی کردن هوای منزل یا محیط کار و در نتیجه، بهبود سلامتی افراد کمک کند. دستگاههای بخور که مصارف خانگی و صنعتی دارند، علاوه بر ضدعفونی، در درمان خشکی پوست، بینی، گلو و لبها موثرند و برخی علائم ناشی از آنفولانزا یا سرماخوردگی را کاهش میدهند.
• مزایا و کاربردهای دستگاه بخور
دستگاههای بخور برای مکانهایی که به رطوبت مستمر نیاز دارند، کاربرد ویژه دارند. این رطوبتسازها، رطوبت را به هوا اضافه کرده و به افرادی که پوست خشک، آلرژی و مشکلات تنفسی دارند، کمک میکنند. برخی از مزایای دستگاههای بخور عبارتند از:
پیشگیری از آنفولانزا: محققان پس از افزودن ویروس آنفولانزا به هوا با سرفه شبیهسازیشده دریافتند که رطوبت بالای 40 درصد به سرعت ذرات ویروس را غیرفعال میکند و احتمال عفونی بودن آنها را کاهش میده.د از اینرو آنها معتقدند دستگاههای بخور میتوانند خطر ابتلا به آنفولانزا را پایین بیاورد.
بهبود سرفه: هوای خشک، باعث سرفه خشک و غیرمولد در فرد میشود. افزایش رطوبت به هوا، رطوبت بیشتری را وارد مجاری تنفسی میکند و سرفه را بهبود میبخشد. سرفه تولیدشده، خلط به دام افتاده یا چسبنده را آزاد میکند.
کاهش خروپف: افزایش میزان رطوبت هوا، خروپف را کاهش میدهد. اگر هوا خشک باشد، مجاری تنفسی فرد، اصطلاحا کمتر روغنکاری میشود. این وضعیت میتواند خروپف را بدتر کند. افزودن رطوبت به هوا با استفاده از دستگاه بخور در شب، ممکن است به کاهش برخی علائم در این زمینه کمک کند.
مرطوب نگهداشتن پوست و مو: پوست، لب و موهای برخی افراد در زمستان، خشک و شکننده میشود. هوای سرد بیرون و بسیاری از گرمایشهای مرکزی در منزل و محیط کار نیز میتواند پوست را خشک کند. با این حال، دستگاه بخور، خشکی را کاهش داده و پوست را نرم و مرطوب نگه میدارد.
صرفهجویی انرژی: مزیتی که شاید با استفاده از بخور، کمتر به ذهن خطور کند، صرفهجویی در قبوض آب و برق است! هوای مرطوب، گرمتر از هوای خشک است و به افراد کمک میکند در فصل زمستان، مصرف انرژی را کاهش دهند.
شادابی گیاهان آپارتمانی: رطوبت یک دستگاه بخور، میتواند برای محیط اطراف خانه مفید باشد. هرگونه گیاه آپارتمانی دوستدار رطوبت، در این شرایط، شادابتر و سرزندهتر میشود.
افزایش عمر لوازم منزل: در هوای مرطوب، کفپوشهای چوبی یا مبلمان، میتوانند عمر بیشتری داشته باشند. رطوبت همچنین به جلوگیری از ترک خوردن کاغذ دیواری و ایجاد الکتریسیته ساکن کمک میکند.
• دستگاه بخور به چه کسانی کمک بیشتری میکند؟
هرچند دستگاه بخور برای افراد مختلف، فوایدخاص خود را دارد اما به افرادی که دارای علائم زیر هستند، کمک بیشتری میکند:
افرادی که خشکی و ترکخوردگی پوست، خشکی چشم و خشکی گلو دارند.
افرادی که به سرفه مکرر، آلرژی دارند.
افراد که دارای سردردهای مکرر هستند.
افرادی که خون دماغ میکنند.
افرادی که لبهای ترکخورده دارند.
افرادی که در مناطقی با رطوبت کم زندگی میکنند.
• خطرات دستگاه بخور: چه کسانی استفاده نکنند؟!
در حالی که استفاده از دستگاه بخور میتواند به خشکی سینوسها کمک کند اما در عین حال استفاده زیاد، میتواند باعث آسیب برخی افراد شود. رشد کنههای گردوغبار و کپک، در محیطهای مرطوب بیشتر تقویت میشود، بنابراین اگر به گردوغبار و کپک حساسیت دارید یا آسم دارید، استفاده زیاد از بخور میتواند شرایط را تشدید کند. خطر دیگر هنگام استفاده از بخور، سوختگی بخار ناشی از واحدهایی است که از گرما استفاده میکنند و رشد کپک در جایی که رطوبت روی دیوار و سقف انباشته شده است.
• انواع دستگاههای بخور
نوع دستگاه بخور انتخابشده به ترجیحات، بودجه و میزان محدودهای که میخواهید به آن رطوبت اضافه کنید، بستگی دارد. عملکرد اصلی بیشتر دستگاههای بخور، یکسان است. با این حال برای افزودن رطوبت به هوا، انواع مختلفی از رطوبتسازها در دسترس هستند.
دستگاههای تبخیری: این بخارسازها از الکتریسیته استفاده میکنند و قبل از خروج از دستگاه، خنک میشوند. آنها آب را گرم کرده و سپس قبل از بیرون راندن به هوا سرد میکنند. این دستگاهها، ارزانترین و قابل حملترین بخورها هستند. با این حال، خطر سوختن پوست وجود دارد و در اطراف کودکان نباید از آن استفاده کرد. این دستگاهها، هرچند ممکن است به سرعت کثیف شوند اما یکی از سادهترینها، برای نظافت شدن هستند.
دستگاههای اولتراسونیک: این دستگاهها به جای برق، از لرزش برای تبخیر آب استفاده کرده و با کمک ارتعاش اولتراسونیک یک غبار خنک تولید میکنند. قیمت واحدها، بسته به متراژ محل استفاده متفاوت است. سرد و گرم آن در دسترس هستند. برای خانوادههای دارای فرزند، اولتراسونیک، بهویژه خنککننده آن انتخاب خوبی است.
دستگاههای مرکزی: مرطوبسازهای مرکزی مستقیما در واحد تهویه مطبوع یا گرمایش خانه تعبیه شدهاند و گرانترین نوع رطوبتسازها هستند اما برای افزایش رطوبت در کل خانه، بهترین انتخاب به شمار میروند. اتصال یکی از این دستگاهها به تهویه مرکزی خانه یا محل کار لازم است تا رطوبت به کل فضا اضافه شود. اندازههای آنها نیز متفاوت است.
دستگاههای اواپراتور: اواپراتورها رطوبت را از طریق یک فیلتر مرطوب میدمند. فنها دستگاه را تغذیه کرده و رطوبت را از یک سیستم تک واحدی به هوا خارج میکنند. این دستگاهها از نوع مرکزی بهصرفهتر هستند اما فقط در یک اتاق کار میکنند. همچنین برای افراد مبتلا به آسم مشکلساز هستند، زیرا احتمال رشد کپک را افزایش میدهند.
دستگاههای ایمپلر: این دستگاهها برای تبخیر آب، از دیسکهای چرخشی به جای گرما استفاده میکنند. یک دیسک چرخان، آب را روی پخشکننده میریزد، به صورت قطرات ریز میشکند و قطرات به عنوان قطره خنک خارج میشوند. این دستگاهها عموما مناسب کودکان هستند.
دستگاههای کنسولی: به اندازهای بزرگ هستند که رطوبت را به کل خانه یا محل کار اضافه میکنند. آنها اغلب بسیار بزرگ اما معمولا دارای چرخ هستند و به راحتی میتوان این دستگاهها را جابجا کرد.
در مجموع، دستگاههای بخور شخصی که به آسانی قابل حمل، کوچکتر و ارزانتر هستند، مناسبترند و در صورت نیاز به رطوبتساز در سفر، نیز بهترین انتخاب به شمار میروند.
• دستگاههای بخور سرد و گرم
بخورهای گرم و سرد، دو نوع رایج از دستگاههای بخور هستند. علاوه بر بخورهای گرم که در بین خانوادهها رایج شده تا مشکلات مربوط به خشکی پوست، سردرد، سرفه، خارش، پوستهپوستهشدن و مانند آن را مرتفع کند، بخورهای سرد هم وارد بازار شدهاند. هرچند کارکرد اصلی این دستگاههای بخور، افزایش رطوبت در محیط است اما در عین حال، هرکدام ویژگیها و مزایای خاص خود را دارا هستند و تفاوتهایی دارند.
به طور کلی، دستگاه بخور برای کاهش ناراحتی ناشی از خشکی پوست، آلرژی و گرفتگی سینوسها با افزایش رطوبت در هوا استفاده میشود. دستگاه بخور گرم، آب را گرم میکند تا بخار تولید کند و با این کار، هوا را مرطوب میکند. دستگاه بخور سرد نیز قطرات ریز آب را در هوا رها میکند.
• بخور گرم
بخورهای گرم با بخار کردن آب، هوا را مرطوب میکنند و با توجه به سابقه طولانی در مرطوب کردن هوای منزل یا محل کار، رواج بیشتر و البته قیمت مناسبتری دارند. این دستگاهها، به خاطر قابلیت افزودن ضدعفونیکنندههای گیاهی یا خوشبوکنندهها مانند اوکالیپتوس برای بیماریهای ریوی عملکرد بهتری دارند. دستگاه بخور گرم برای فضاهای بزرگ مناسب نیست و بیشتر برای اتاق خواب یا اتاق کار استفاده میشود.
در مقابل این مزایا، بخور گرم به خاطر استفاده از آب جوش، با خطر سوختن، مواجه و برای کودکان، خطرناک است. همچنین رسوب معدنی ناشی از آب سخت، نظافت آن را سختتر میکند. از آنجا که باکتریها در آب گرم رشد میکنند، به طور مداوم باید تمیز شوند. این بخورها برای کار کردن انرژی بیشتری نیاز دارند و این امر، مصرف برق و هزینههای عملیاتی را افزایش میدهد.
• بخور سرد
مهمترین فایده بخور سرد، نابودی باکتریها و ویروسهای معلق در هوا و کمک به بیماران دچار آسم است. کاهش دادن استرس، ایجاد شادابی و بهبود سرماخوردگی، از دیگر مزایای آن است. بخورهای سرد مصرف برق پایینتر، تولید صدای کمتر و ایمنی بیشتری دارند. دستگاههای بخور سرد، خطر آسیب را از بین میبرد و برای استفاده، زمانی که کودکان در اطراف هستند، امنتر است. همچنین پوشش محیطی آنها، گستردهتر و تمیز کردن مخزن آن، راحتتر است. دستگاه بخور سرد برای محیطهای بزرگ مناسب است و قادر است تمام فضای خانه را مرطوب کند.
در مقابل این مزایا، آب سرد، محلی برای رشد و تکثیر باکتریهاست و دستگاه بخور سرد باید همیشه تمیز شود تا به عامل باکتری، قارچ و کپک تبدیل نشود. همچنین ممکن است هرگونه مواد معدنی، گردوغبار یا میکروارگانیسم، روی مبلمان و اجسام مجاور، تهنشین شده و به سختی حذف شود یا آلرژی و آسم را بدتر کند. بخورهای سرد به خاطر انتشار ذرات ریز آب در هوا، امکان آلوده کردن هوا به باکتری درون خود را دارند و به دلیل پخش املاح مخزن در فضا، شاید لکههای سفید روی لوازم اطراف دستگاه ایجاد کنند؛ لکههایی که پاک کردن آنها دشوار است. بنابراین مخزن بخور، باید با آب مقطر پر شود.
• بخور سرد یا گرم؛ کدامیک بهتر است؟
احتمالا این سوال برای شما هم مطرح شده که بخور گرم بهتر است یا سرد؟ در مجموع، به دلیل ویژگیها، مزایا و معایب هرکدام از دستگاههای بخور سرد و گرم، نمیتوان یکی را بر دیگری ترجیح داد. این امر به نوع استفاده، انتظارات، هزینه، حساسیت افراد، منطقه محل سکونت (کمرطوبت یا پررطوبت)، حضور کودکان و سالمندان در منزل و مانند آن بستگی دارد. با این حال، باید توجه داشت استفاده بیش از حد از بخورها، خصوصا در کودکان یا سالمندان، موجب قارچ، حساسیت یا مشکلات تنفسی میشود.
• 20 نکته راهنما درباره استفاده از دستگاه بخور
برای استفاده از دستگاه بخور، نکات راهنمای زیر را مدنظر قرار دهید تا دستگاه سالم و خودتان نیز حال مساعدی داشته باشید:
1. دستگاه بخور را مرتبا طبق دستور سازنده تمیز کنید. اگر مخزن آب کثیف باشد، بخار تنفسشده نیز کثیف است.
2. از آب مقطر یا آب جوشیده یا تصفیهشده بدون مواد معدنی استفاده کنید. آب لولهکشی فیلترنشده، حاوی سطوح بالاتری از مواد معدنی و سایر ذرات است که در دستگاه، جمع شده و زودتر از حد انتظار، باعث فرسودگی دستگاه میشود.
3. آب نباید برای مدت طولانی در دستگاه بخور بماند، آن را عوض کنید.
4. سطح رطوبت را پیگیری کنید. سطوح بیش از حد، تنفس را دشوار و علائم آلرژی را بدتر میکند. طبق نظر آژانس حفاظت از محیطزیست آمریکا، سطح رطوبت ساختمان بین 30 تا 50 درصد باشد و بالای 60 درصد خیلی زیاد است.
5. هنگام استفاده از دستگاه بخور، رطوبتسنج داشته باشید. برخی دستگاههای هوشمند بخور، شیوههایی برای اندازهگیری رطوبت دارند اما بعضی دیگر، نیازمند رطوبتسنج مستقل هستند.
6. اگر دستگاه شما فیلتر دارد، حتما آن را در درون مخزن قرار دهید.
7. اگر دستگاه فیلتر دارد، حتما آن را تعویض کنید. بخورهای گرم را که فیلترهایی برای جمعآوری رسوب دارند، بعد از سه بار استفاده، تمیز و بعد از یکی دو سال، بسته به میزان مصرف، تعویض کنید.
8. از نزدیک شدن بیش از حد به دستگاه بخور خودداری کنید.
9. هنگام استفاده از دستگاه در حضور کودکان احتیاط کنید.
10. دستگاه بخور را حداقل20 سانتیمتر از دیوار فاصله بدهید.
11. بعد از تمیز کردن، مطمئن شوید تمام قطعات دستگاه، خشک شده تا از رشد کپک جلوگیری کنید.
12. اگر هنگام استفاده از بخور، علائم جدید یا بدتر بیماری را تجربه کردید، آن را خاموش کرده و با پزشک تماس بگیرید.
13. بخورها، ویژه درمان بیماری زمینهای مانند آسم نیستند. با وجود فوایدشان، نباید آنها را جایگزین درمان پزشکی کنید.
14. بخور سرد، نباید ساعات طولاتی و متناوب استفاده شود. بعد از هر شش ساعت، نیم تا یک ساعت به آن استراحت بدهید.
15. اگر دستگاه قابلیت افزودن محلولهای معطر را دارد، اضافه کنید، وگرنه این کار را نکنید، چون به دستگاه صدمه میزند.
16. پس از اتمام بخور، دستگاه را خاموش و آب آن را خالی کنید. اگر بخور گرم دارید، سریع آن را خالی نکنید، داغ است.
17. دستگاه بخور را با آب و مایع ظرفشویی، حداقل دو بار در هفته تمیز کنید تا باکتری و میکرب داخل آن رشد نکند.
18. برای جرمگیری، از هیدروژن پراکسید و در صورت عدم دسترسی، از سرکه استفاده کنید اما بلافاصله بشویید.
19. دستگاه بخور سرد و گرم، امکان استفاده از بخور را در هر شرایطی میدهد. میتوانید در فصول سرد از بخور گرم و در فصول گرم از بخور سرد استفاده کنید.
20. دستورالعملهای سازنده دستگاه بخور و دفترچه راهنمای آن را مطالعه کنید و بهکار بندید.
برای تهیه انواع دستگاههای بخور گرم و سرد، با برندهای متنوع، باکیفیت و با قیمت مناسب، میتوانید به فروشگاه اینترنتی دکتر مهندس، مراجعه و پس از مشاهده ویژگیهای هر بخور، خرید مطمئن و بهصرفه را تجربه و به سلامتی خود و دیگران کمک کنید.